Verslag leeskring 13 februari 2026: Het Dromenpaleis – Ismail Kadare
Ismail Kadare ( 1936-2024 ) is de internationaal bekendste Albanese schrijver. Hij slaagde erin om te schrijven in en over Albanië, een land dat veertig jaar lang ( 1944-1985) bestuurd werd door de dictator, Enver Hoxha, stalinistischer dan Stalin zelf. Een geïsoleerd land met een paranoïde leider met schijnprocessen, verbanningen, executies, strafkampen en de gevreesde Sigurimi ( te vergelijken met de Stasi in Oost-Duitsland ) de geheime dienst van de socialistische Volksrepubliek Albanië die de zogenaamde vijanden van het volk moesten opsporen. Kadare beheerste de kunst om te balanceren op een dunne lijn met zijn teksten en wist kritiek te geven zonder te expliciet te zijn. Zijn bekendheid in het buitenland en een mogelijke bescherming van hogerhand zorgden ervoor dat hij niet werd gevangen gezet of gedood. Hoxha erkende blijkbaar het talent van Kadare. Wel werden sommige werken verboden, waaronder het Dromenpaleis. In 1990 vroeg en kreeg hij asiel in Frankrijk. Albanië moest eerst democratischer worden vooraleer hij zou terugkeren naar Albanië wat hij dan ook deed in 1999. Heel wat werken werden eerst in het Frans geschreven en later naar het Albanees vertaald.
Het Dromenpaleis werd een eerste maal uitgegeven in 1981 en direct verboden omdat het als een gesluierde maar directe aanval op het totalitaire regime werd beschouwd. Het dromenpaleis vertelt over een ministerie dat de dromen van alle burgers verzamelt en interpreteert om staatsvijanden op te sporen.
In een vrij eenvoudige taal met veelal korte zinnen weet Kadare ons mee te nemen in het Dromenpaleis en vanaf de eerste zinnen dompelt hij de lezer onder in een sfeer van vervreemding, angst en wantrouwen. Het hoofdpersonage, de eenentwintigjarige Mark-Alem, start zijn eerste dag als medewerker in het Dromenpaleis en loopt aanvankelijk verloren in dit paleis met zijn ontelbare hoge, lange en kille gangen, trappen en verdiepingen. Mark-Alem heeft een aanbevelingsbrief mee van zijn oom, die vizier is. Mark Alem stamt af, langs moederzijde, van een oud geslacht van hoogwaardigheidsbekleders. Al vierhonderd jaar bekleedde de familie Qyprilli belangrijke regeringsfuncties met roemvolle momenten maar ook momenten van rampspoed met gevangenen en terdoodveroordeelden. Het Tabir Sarayi , ook het Dromenpaleis genoemd, kreeg de laatste tijd steeds meer invloed en macht en de familie Qyprilli heeft haar eigen mensen in het paleis om mee een oogje in het zeil te houden. Het is dus geen toeval dat de oom voorstelt om Mark-Alem een functie in het paleis te laten bekleden.
In deze wereld stromen elke dag nieuwe dromen binnen van alle mensen in het uitgestrekte Ottomaanse rijk. Ze worden opgehaald, ontvangen, gekopieerd, geselecteerd op waardevol of niet, geïnterpreteerd, nog eens geïnterpreteerd en nog eens tot er een meesterdroom , eenmaal per week, bij de sultan belandt. Mark-Alem mag direct bij de afdeling selectie gaan werken. Een verantwoordelijke job want hoe weet je nu of een droom waardevol is ( gevaarlijk) of niet? Uren en overuren brengt hij door aan het bureau waar amper met de anderen wordt gesproken en bijna nooit over het werk. Hij heeft het selecteren nog maar pas in zijn vingers of hij wordt al gepromoveerd tot interpretator. Hij blijkt’ uitermate geschikt ‘ te zijn, wat hij zelf vreemd vindt. Nog meer werk, nog meer druk.
Steeds meer vervreemdt hij van het leven buiten het dromenpaleis. Hij vindt die wereld maar saai en grijs in vergelijking met de wereld van de dromen. De jongste oom, oom Kurt, heeft zo zijn eigen mening over het Dromenpaleis:’ Het is een instelling die, meer nog dan alle andere, volkomen irreëel, onpersoonlijk en zo blind als het noodlot opereert, kortom: het werkt precies zoals je van een overheidsinstantie kunt verwachten.’ Hij heeft een paar rapsoden ( barden) uit Albanië uitgenodigd om balladen te zingen begeleid door hun instrumenten. Normaal gezien komen elk jaar tijdens de ramadan rapsoden uit Bosnië balladen zingen in het Slavisch waarvan ze niets begrepen en enkel hun naam opvingen. Het is een traditie van honderden jaren. Maar waarom wordt het familie-epos niet in Albanië gezongen vermits de Qyprilli’ s daar hun oorsprong hadden? In elk geval is er een ballade in het Albanees over een brug met drie bogen waaraan de familie haar achternaam te danken heeft.
De Albanese rapsoden zingen hun balladen in de woning van de oom ( vizier) en plots vallen de militairen binnen en arresteren ze oom Kurt en doden ze de rapsoden. De andere oom, de vizier, staat er naar te kijken en grijpt niet in. De volgende morgen gaat Mark-Alem gewoon naar het werk maar er is veel onrust onder de ambtenaren. Hij verneemt van een medewerker dat het te maken heeft met een droom van een groenteman die ging over een brug en een instrument en een dolle stier. Deze droom had Mark-Alem twee keer onder ogen gekregen en bij interpretatie gelegd. Nu blijkt die als meesterdroom aan de sultan gegeven te zijn. De droom werd geïnterpreteerd als een ondermijnende actie ( de dolle stier) door de Qyprilli’s (de brug) door middel van het heldendicht ( het instrument). De Qyprilli’s blijken teruggeslagen te hebben die nacht. Heel wat mensen uit de afdeling interpretatie, ook de chef, en de helft van de meesterdroomuitleggers zijn gearresteerd. De groenteman wordt dagenlang ondervraagd en zal uiteindelijk in een doodskist worden afgevoerd. Oom Kurt wordt onthoofd. Mark - Alem wordt tot chef van de afdeling meesterdromen gepromoveerd en uiteindelijk zelfs tot directeur van het Dromenpaleis.
Hij wordt somberder en somberder en begint te lijken op de mensen die hij haatte: ambtenaren en hoogwaardigheidsbekleders. Op weg naar huis merkt hij dat het lente is geworden: de amandelbloesem komt uit. Maar hij beslist om zich terug te trekken in de wereld van het Dromenpaleis. Alhoewel: hij zou de steenhouwer vandaag de opdracht geven om een ornament in de vorm van een bloeiende amandeltak te vervaardigen voor zijn grafsteen. ( symbool voor een onafhankelijk en vrij Albanië ?) Als hij wrijft over het schijnbaar beslagen raam van het rijtuig, realiseert hij zich dat zijn ogen vol tranen staan.
Kadare beschrijft op ingenieuze wijze de werking van een totalitaire staat en gebruikt daarvoor de allegorie. In dit indrukwekkend en huiveringwekkend verhaal weet hij ons mee te nemen in een bevreemdende sfeer, grauw en kil. Ook laat hij ons kennismaken met een stuk geschiedenis waar we niet altijd veel over weten. Die historische context van het Ottomaanse rijk verwerkt hij vaak in zijn verhalen.
Het verhaal zet ons, de aanwezige leeskringleden, ook aan het denken over onze actuele wereld. Is onze democratie in gevaar? Als we zien wat er in de V.S. gebeurt en op zo’n korte tijd, kunnen we ons terecht zorgen maken. Leugens worden als waarheid verkocht, feiten worden ontkend, soevereine staten worden aangevallen, militaire ingrepen , machtsmisbruik, razzia’s, journalisten die monddood worden gemaakt. Mensen die bedreigd worden omdat ze de rechtsstaat willen respecteren. Artificiële intelligentie die ons met algoritmen stuurt, fake news, …
Het Dromenpaleis is best een actueel boek, zovele jaren na de publicatie, en noopt tot waakzaamheid. We danken Sabine voor haar uitgebreide inleiding met historische context en knappe bespreking van auteur en boek. Het was opnieuw een boeiende leeskring.
Sonja Verheyen
Het Dromenpaleis werd een eerste maal uitgegeven in 1981 en direct verboden omdat het als een gesluierde maar directe aanval op het totalitaire regime werd beschouwd. Het dromenpaleis vertelt over een ministerie dat de dromen van alle burgers verzamelt en interpreteert om staatsvijanden op te sporen.
In een vrij eenvoudige taal met veelal korte zinnen weet Kadare ons mee te nemen in het Dromenpaleis en vanaf de eerste zinnen dompelt hij de lezer onder in een sfeer van vervreemding, angst en wantrouwen. Het hoofdpersonage, de eenentwintigjarige Mark-Alem, start zijn eerste dag als medewerker in het Dromenpaleis en loopt aanvankelijk verloren in dit paleis met zijn ontelbare hoge, lange en kille gangen, trappen en verdiepingen. Mark-Alem heeft een aanbevelingsbrief mee van zijn oom, die vizier is. Mark Alem stamt af, langs moederzijde, van een oud geslacht van hoogwaardigheidsbekleders. Al vierhonderd jaar bekleedde de familie Qyprilli belangrijke regeringsfuncties met roemvolle momenten maar ook momenten van rampspoed met gevangenen en terdoodveroordeelden. Het Tabir Sarayi , ook het Dromenpaleis genoemd, kreeg de laatste tijd steeds meer invloed en macht en de familie Qyprilli heeft haar eigen mensen in het paleis om mee een oogje in het zeil te houden. Het is dus geen toeval dat de oom voorstelt om Mark-Alem een functie in het paleis te laten bekleden.
In deze wereld stromen elke dag nieuwe dromen binnen van alle mensen in het uitgestrekte Ottomaanse rijk. Ze worden opgehaald, ontvangen, gekopieerd, geselecteerd op waardevol of niet, geïnterpreteerd, nog eens geïnterpreteerd en nog eens tot er een meesterdroom , eenmaal per week, bij de sultan belandt. Mark-Alem mag direct bij de afdeling selectie gaan werken. Een verantwoordelijke job want hoe weet je nu of een droom waardevol is ( gevaarlijk) of niet? Uren en overuren brengt hij door aan het bureau waar amper met de anderen wordt gesproken en bijna nooit over het werk. Hij heeft het selecteren nog maar pas in zijn vingers of hij wordt al gepromoveerd tot interpretator. Hij blijkt’ uitermate geschikt ‘ te zijn, wat hij zelf vreemd vindt. Nog meer werk, nog meer druk.
Steeds meer vervreemdt hij van het leven buiten het dromenpaleis. Hij vindt die wereld maar saai en grijs in vergelijking met de wereld van de dromen. De jongste oom, oom Kurt, heeft zo zijn eigen mening over het Dromenpaleis:’ Het is een instelling die, meer nog dan alle andere, volkomen irreëel, onpersoonlijk en zo blind als het noodlot opereert, kortom: het werkt precies zoals je van een overheidsinstantie kunt verwachten.’ Hij heeft een paar rapsoden ( barden) uit Albanië uitgenodigd om balladen te zingen begeleid door hun instrumenten. Normaal gezien komen elk jaar tijdens de ramadan rapsoden uit Bosnië balladen zingen in het Slavisch waarvan ze niets begrepen en enkel hun naam opvingen. Het is een traditie van honderden jaren. Maar waarom wordt het familie-epos niet in Albanië gezongen vermits de Qyprilli’ s daar hun oorsprong hadden? In elk geval is er een ballade in het Albanees over een brug met drie bogen waaraan de familie haar achternaam te danken heeft.
De Albanese rapsoden zingen hun balladen in de woning van de oom ( vizier) en plots vallen de militairen binnen en arresteren ze oom Kurt en doden ze de rapsoden. De andere oom, de vizier, staat er naar te kijken en grijpt niet in. De volgende morgen gaat Mark-Alem gewoon naar het werk maar er is veel onrust onder de ambtenaren. Hij verneemt van een medewerker dat het te maken heeft met een droom van een groenteman die ging over een brug en een instrument en een dolle stier. Deze droom had Mark-Alem twee keer onder ogen gekregen en bij interpretatie gelegd. Nu blijkt die als meesterdroom aan de sultan gegeven te zijn. De droom werd geïnterpreteerd als een ondermijnende actie ( de dolle stier) door de Qyprilli’s (de brug) door middel van het heldendicht ( het instrument). De Qyprilli’s blijken teruggeslagen te hebben die nacht. Heel wat mensen uit de afdeling interpretatie, ook de chef, en de helft van de meesterdroomuitleggers zijn gearresteerd. De groenteman wordt dagenlang ondervraagd en zal uiteindelijk in een doodskist worden afgevoerd. Oom Kurt wordt onthoofd. Mark - Alem wordt tot chef van de afdeling meesterdromen gepromoveerd en uiteindelijk zelfs tot directeur van het Dromenpaleis.
Hij wordt somberder en somberder en begint te lijken op de mensen die hij haatte: ambtenaren en hoogwaardigheidsbekleders. Op weg naar huis merkt hij dat het lente is geworden: de amandelbloesem komt uit. Maar hij beslist om zich terug te trekken in de wereld van het Dromenpaleis. Alhoewel: hij zou de steenhouwer vandaag de opdracht geven om een ornament in de vorm van een bloeiende amandeltak te vervaardigen voor zijn grafsteen. ( symbool voor een onafhankelijk en vrij Albanië ?) Als hij wrijft over het schijnbaar beslagen raam van het rijtuig, realiseert hij zich dat zijn ogen vol tranen staan.
Kadare beschrijft op ingenieuze wijze de werking van een totalitaire staat en gebruikt daarvoor de allegorie. In dit indrukwekkend en huiveringwekkend verhaal weet hij ons mee te nemen in een bevreemdende sfeer, grauw en kil. Ook laat hij ons kennismaken met een stuk geschiedenis waar we niet altijd veel over weten. Die historische context van het Ottomaanse rijk verwerkt hij vaak in zijn verhalen.
Het verhaal zet ons, de aanwezige leeskringleden, ook aan het denken over onze actuele wereld. Is onze democratie in gevaar? Als we zien wat er in de V.S. gebeurt en op zo’n korte tijd, kunnen we ons terecht zorgen maken. Leugens worden als waarheid verkocht, feiten worden ontkend, soevereine staten worden aangevallen, militaire ingrepen , machtsmisbruik, razzia’s, journalisten die monddood worden gemaakt. Mensen die bedreigd worden omdat ze de rechtsstaat willen respecteren. Artificiële intelligentie die ons met algoritmen stuurt, fake news, …
Het Dromenpaleis is best een actueel boek, zovele jaren na de publicatie, en noopt tot waakzaamheid. We danken Sabine voor haar uitgebreide inleiding met historische context en knappe bespreking van auteur en boek. Het was opnieuw een boeiende leeskring.
Sonja Verheyen